دافني ها جزو سخت پوستان ريز هستند که در بيشتر آبگيرهاي آب شيرين يافت مي شوند ، و چون شکل آنها تا حدودي شبيه دانه هاي خاکشير است به آن خاکشي يا خاکشير هم مي گويند .در فرهنگ غربي به اين حيوان بزبان عامي انه کک آبي مي گويند زيرا تا حدودي شبيه به کک معمولي است.
جز بهترين مواد غذايي زنده مي باشند که در همه جا يافت مي شوند .البته نبايد انتظار داشت که در هر برکه يا آبگير بتوان آنها را پيدا کرد .معمولا در طبيعت بيشتر مي توان توده هاي ابر مانند آنها را در برکه هايي که کنار محل ريزش آشغالهاي شهري درست مبشود ، و نيز در آبگيرهايي که آب آنها چندان تميز نيست، مشاهده نمود .
•شاخه بند پایان
•Artharopoda
•رده سخت پوستان
•crustacea
•زیر رده آبشش پایان
•Branchiopoda
•راسته
•Diplostracha
•زیر راسته
•cladocera
•خانواده
•Daphnidae
•جنس
•Daphnia
بالغ بر 50 گونه که متداول ترین آنها عبارت اند از:
•1-دافنی موئینا(D.Moina)
•2-دافنی ماگنا(D.Magna)
•3-دافنی پولکس(D.Pluex)
•4-دافنی لانگس پینا(D.Long ispina)
•5-دافنی بوسمینا(D.Bosmina)
جز بهترين مواد غذايي زنده مي باشند که در همه جا يافت مي شوند .البته نبايد انتظار داشت که در هر برکه يا آبگير بتوان آنها را پيدا کرد .معمولا در طبيعت بيشتر مي توان توده هاي ابر مانند آنها را در برکه هايي که کنار محل ريزش آشغالهاي شهري درست مبشود ، و نيز در آبگيرهايي که آب آنها چندان تميز نيست، مشاهده نمود .
گاهي توده آنها بقدري بزرگ و متراکم است که از فاصله دور قابل تشخيص مي باشد .عمق توده ممکن است از ۵ تا ۵۰ سانتيمتر تفاوت نمايد .توده
دافني در اثر حرکاتي که دارد از دور بصورت ابر متحرک ديده مي شود .از آنجا که
دافني هاي بزرگ نمي توانند مورد استفاده بچه ماهي ها قرار گيرند ، لذا براي تغذيه آنها بايد با الک
دافني هاي ريز را جدا کرد .
جمع آورِي دافنِي از محِيط طبِيعِي :
پس از شناختن دافنِيها و محلهاِي زِيست آنها ، مي توان با تورهاي دستِي خاصِي که داراِي چشمه هاِي بسِيار رِيز است به صِيد اقدام نمود .قطر توردستِي بايد حدود 25 سانتِيمتر و عمق آن 35 سانتِيمتر باشد .تورِي بايد بصورت استوانه اِي و گرد و بدون درز داخلِي دوخته شود .تورِي هاِي مخروطِي زِياد مناسب نِيستند چون باعث مرگ و مي ر بِيشتر دافنِيها مي شوند .از تنذِيب ( تنظِيف ) و ِيا ساِير پارچه هاِي مشابه که داراِي چشمه هاِي تورِي بسِيار رِيزند مي توان براِي اِينکار استفاده نمود .پس از پِيدا کردن دافنِي ها بايد با حرکت دادن تور دستِي در داخل آب بصورت 8 انگلِيسِي آنها را صِيد نمود . دافنِيهاِي جمع شده را بايد در سطل آب رِيخت و به محل مورد نظر برد .اگر آب داخل سطل گرم است مي توان مقدارِي ِيخ براِي خنک کردن آن بکار برد .دافنِيها احتِياج به مصرف اکسِيژن زِياد دارند و اگر اکسِيژن محلول در آب کم شود ، دافني ها به سطح آب مي آِيند .صِيادان حرفه اِي دافنِيها، معمولا صبح زود که دافنِي ها در سطح آب تجمع مي نماِيند آنها را صِيد مي نماِيند .پس از شروع وزش باد و بالا آمدن آفتاب ، دافنِي ها معمولا به عمق آب مي روند ولِي در مواقعِي که تراکم آنها زِياد است در سطح آب مي مانند .اگر ساِيه بانِي بر روِي آب درست شود ، مي توان تراکم دافنِي ها را در زِير آب مشاهده نمود.
در مناطق معتدل حداکثر تراکم دافنِيها در ماه اردِيبهشت است .پس از آن با شروع فصل گرما بتدرِيج تراکم آنها کم شده و مجددا در اوايل پاييز افزاِيش مي يابد .اگر سرما زِياد نباشد ، در فصل زمستان نِيز مي توان تراکم کمي از آنها را درآبها مشاهده نمود .بهترِين آب مناسب براِي رشد و نمو زِياد آنها آبِي است که پ – هاش آن خنثِي و ِيا کمي قلِيايي باشد .
نگهدارِي دافنِيها به طور زنده :
اگر اکسِيژن کافِي در دسترس دافنِي ها باشد ، در شرايط مساعد مي توان تابستانها تا 3 روز و در بهارِيا پاييز تا ِيک هفته آنها را در ِيک سطل آب به طور زنده نگهدارِي کرد .بنابراِين اگر در بهار و پاييز هفته اِي ِيکبار و در تابستان هفته اِي دو بار در مواقع لزوم اقدام به جمع آورِي آنها شود، کافِي مي باشد .
مضرات دافنِيها :
دافنی های بالغ پوسته بسیار سخت و ضخیمی دارند که توسط معده ماهی ها قابل هضم نمی باشد و دفع می شود، این موضوع به دافنی خاصیت ملین بودن می دهد و شکم ماهی را روان می کند که اگر به اندازه مصرف شود بسیار مفید است. اما اگر بیش از اندازه دافنی به خورد ماهی ها بدهید مسلماً ماهی شما اسهال شده و می میرد.
.گاهِي نِيز دافنِيها با آرواره هاِي خود به بدن و برانشِي بچه ماهي ها چسبِيده و اکثراً باعث مرگ و مير آنها مي شوند .
دافنِيها ممکن است نوزاد برخِي از انگلها ِيا ساِير جانوران آبزِي بِيمارِي زا بداخل آکوآريوم انتقال داده شود که معمولا جداسازِي آنها بعلت رِيزِي و ِيا بِي رنگِي امکان پذِير نِيست .
مورفولوژی و فیزیولوژی دافنی:
تخم مرغی شکل از طرفین به هم فشرده
در ناحیه سر مجهز به راستروم و دارای 5جفت زائده میباشد.
اولین جفت ضمائم آنتنول بوده که یک صفت متمایز کننده نر و ماده است
دومین جفت شاخک بزرگ یا آنتن نام دارد که در طرفین سر قرار گرفته و عضو حرکتی است.
سه جفت زوائد بعدی در تغذیه به کار می روند.
ماندیبولها در پهلوی دهان و آرواره ها در عقب آن قرار دارند.
دهان در سطح زیرین قرار دارد که اطراف آن از جلو به بالا لب را تشکیل می دهد.
بخش سینه کلادوسر ها کوتاه است و روی آن تعداد پاهای جفت قرار دارد و از 4 تا 6 قطعه تشکیل شده است
در زیر راسترم آنتن جلویی باتونی شکل کوچکی چسبیده است اما آنتن عقبی نسبت به تنه نامتناسب است
•آنتن جلویی 2 شاخه است به علاوه هر شاخه مسلح به موهای پر مانند طویلی است
آنتن عقبی اندام اصلی حرکت در کلادوسر هاست
در یک لحظه هر 2 آنتن های عقبی را حرکت میدهد
سخت پوستان آنتن هارا به سمت جلو در آب هل می دهند و به این ترتیب به صورت جست و خیز های کوچکی در آب شنا میکنند
ساختمان پاهای سینه ای در انواع مختلف کلادوسر متفاوت است و بستگی به نحوه تغذیه آنها دارد
چون در این سخت پوستان پاهای سینه ای کمک به تصفیه ذرات ریز مواد غذایی موجود در آب مینماید متناسب با این کیفیت پاها مسلح به تعداد زیادی موهای پری شکل شده است که دستگاه صافی را تشکیل میدهد
پاها در هر دقیقه 300 تا 500 بار حرکت میکنند
بخش عقبی شکم کلادوسر کوتاه است و ممکن است در بین دو کفه صدف مخفی شده باشد
Abrepto or dostabdomen
در طرفین پائین بدن عضو زیر شکم وجود داشته که یکی از صفات اساسی سیستماتیک دافنی هاست
carapas
یکی از مهمترین خصوصیت های دافنی ها این است که بدن در یک اسکلت خارجی به نام کاراپاس احاطه شده است
از ناحیه پشتی به هم پیوند خورده و از ناحیه شکمی باز است
در جنس ماده در قسمت پشت بدن بین کاراپاس و دیواره بدن حفره جنینی وجود
.پنج جفت پا به وسیله کاراپاس در بر گرفته شده است
کاراپاس
حفره جنینی یعنی جایی که تخمها و جنینها رشد و نمو میکننددر طرف پشتی ماده است در دافنی ها حفره جنینی بسته است به تدریج که دافنی رشد کرده پوست اندازی می کند و پوشش خارجی را از دست میدهد
درجلو سرچشم ساده نوپلیال قرارا دارد
هر چشم ساده از تعدادی چشم مرکب به نام اوماتیدی تشکیل شده که هر یک دارای تعدادی قرنیه شفاف فاست است
تعداد فاست ها در انواع مختلف متفاوت است و بستگی به نحوه تغذیه دارد
•در دافنی که ذرات ریز غذا را از آب مانند صافی میگیرد تعداد فاست ها 22 تا است
چشم مرکب
رنگ
دافني ها قرمز ، سبز يا خاکستري است ولي نوع قرمز آن مرغوبتر است
تولید مثل در دافنی
1-بکر زائی:در صورتی که شرایط مطلوب و حرارت آن متناسب باشد دافنی ها به طریق بکر زایی تولید مثل میکنند.
تخم های حاصل پوسته ضخیم ندارند بلکه غشا دور آنها نازک و خود تخم ها گرد شفاف و درشت بوده و تعداد آنها در هر دافنی ماده 20 عدد می باشد
دوره انکباسیون تخم هایی که به این طریق حاصل میگردند حاصل می گردد 5 تا 8 روز است
2-تخم گذاری و تشکیل اپی فیوم:
در صورتی که شرایط نا مساعد باشد ابتدا در حوضچه ها ی پرورش دافنی های نر پیدا میشوند و در این شرایط ماده ها شروع به تخم گذاری و تشکیل اپی فیوم مینمایند سپس ماده ها می روند و تخم های اپی فیوم که دوتایی در غشایی سخت و کتینی شبیه زه عینک جای گرفته اند به وجود می آیند
این نوع تخم ها که در سطح آب شناور میمانند و در مقابل گرما و سرما مقاوم هستند و در صورت وجود شرایط مناسب دگردیسی یافته و دافنی جدید از تخم در می آید
چرخه تولید مثل در دافنی
ارزش غذایی دافنی
ارزش غذایی دافنی تا حد زیادی بستگی به ترکیبات شیمایی منبع غذایی آنها دارد اما به دلیل کمبود مقاذیر اسید های چرب ضروری برای آبزیان آبهای شور متناسب نیست
به دلیل داشتن آنزیم های هضمی نظیر آمیلاز لیپاز و حتی سلولاز میتواند در دوره لارو ماهی به عنوان آنزیم خارجی عمل نماید
اگر کریتپوموناسها غذای دافنی را تشکیل میدهند مقدار اسیدهای چرب غیر اشباع با زنجیر بلند بالا بود در حالیکه اگر از جلبک سبز تغذیه کنند این گونه نیست.
ترکیبات غذایی دافنی به درصد
اهمیت دافنی در تغذیه
به طور کلی اهمیت سخت پوستان کلادوسرا که در آبهای شیرین ساکن نفتالین هستند زیاد است.
اینها غذای مناسبی برای بسیاری از ماهیان در حالت نوزادی و هم در بلوغ هستند
سوف,کپور,و انواع دیگر ماهیان به طور عمده از دافنی ها تغذیه میکنند
ارزش غذایی دافنی بسیار زیاد است
مقدار ماده سفید پیکر دافنی به 50 درصد و چربی ها به 11درصد وزن بدنش میرسند
بساری از ماهین دریایی استفاده کننده دافنی هستند
همچنین در پرورش ماهیان و ماهی آزاد به مقدار زیادی از دافنی استفاده می شود و آنها را در کارگاهها کشت میدهند
تهیه کننده:سارا اکتسابی
استاد مربوطه:سرکار خانم دکتر خدادادی
درس:لیمنولوژی
